محیط زندگی آدمی و هر موجود زنده دیگر از فضای خانه گرفته تا فضای کوچه ها، خیابان‌ها و پارک‌ها و فضای سبز، توقفگاها و فضاهای سبز، حاشیه‌ی نهرها و مراکز آموزشی پژوهشی و همچنین مراکز اداری و عبادی و... محیط زیست به شمار می‌آیند. سلامت محیط زیست پیوندی تنگاتنگ با حیاط سالم جامعه دارد.
همانگونه که در بدن، بهداشت و پیشگیری بر درمان و معالجه مقدم است، تامین فضای سالم و محیط زیست مناسب نیز بر جبران خسارتهای ناشی از تخریب محیط زیست مقدم می‌باشد. که وظیفه همگان را برای سالم نگه داشتن محیط زیست یعنی رعایت حق زمین، هوا، آب، خاک، دریا، صحرا و سایر موجودات و عرصه محیط زیستی که با حیات فرد و جامعه پیوند دارند را ایجاب کرده و باید خود را نسبت به حفظ و نگهداری این اراضی کوشا و مسئول بدانیم.
علت این وظیفه هم عقلانی بوده که در چند سطر بالا به اثبات رسید و هم شرعی بوده که در دین مبین اسلام به حفظ محیط زیست بسیار سفارش شده است.
همانطوری که پیامبر و امام صادق (علیهماالسلام) می‌فرمایند:
«محیط زندگی خود را نظافت کنید و همانند یهودیان نباشید.»[۱]
بر همین اساس در دین و عقل ما به حفظ محیط زیست و بهداشت محیط اشاره شده است که بر همین قاعده مقام معظم رهبری به ابلاغ کلی سیاستهای محیط زیست پرداختند:
مثلا در بند (۵) این ابلاغیه آمده است:
«پایش مستمر و کنترل منابع و عوامل آلاینده‌ی هوا، آب، خاک، آلودگی‌های صوتی، امواج و اشعه‌های مخرب و تغییرات نامساعد اقلیم، و الزام به رعایت استانداردها و شاخص‌های زیست‌محیطی در قوانین و مقررات، برنامه‌های توسعه و آمایش سرزمین.» [۲]
دلیل این مدعا را دقیقا می‌توان بر اساس روایتی از پیامبر بزرگوار اسلام که فرمودند: «خدا پاک است و پاکی را دوست دارد، پاکیزه است پاکیزگی را دوست دارد... پس آستان زندگی خود را پاکیزه کنید» بدست می‌آید.[۳]
از این روایت نکته ای که می‌توان بدست آورد اینکه:
اصول زیست محیطی از منظر رسول گرامی اسلام صبغه ملکوتی دارد و رعایت طهارت و پاکیزگی در بدن، منزل، محل کار محیط‌های علمی و مراکز فرهنگی و عبادی و... برای آن است که انسان خلیفه خداست و خلیفه خدا باید سنت و سیرت او را سیره او قرار دهد و به پاکی و پاکیزگی از آن رو که محبوب خداست علاقه مند باشد.
فرمان مزبور از منظر حدیث شناسی، همگانی، همیشگی  و همه جانبه و فراگیر است به گونه ای که تمام انسانها، اعم از زن و مرد، ناتوان و توانا، در تمام دوران زندگی و از هرجهت باید بدن، منزل و محل کار خود را نظیف و پاکیزه و از آلودگی حفظ کنند و چنانچه آلوده شد، به نظافت آن مبادرت کنند، این اصول حقوق و وظایف متقابل همه شهروندان برای یکدیگر و نیز دولت و ملت در برابر هم است.
پس می توان گفت که: شایسته است مسلمانان محیط زیست را امانت الهی بدانند و به حفظش و آلوده نکردن آن اهمیت بدهند و آن را برای خود وظیفه‌ای لازم بدانند. با این حال اگر این همنوایی و هماهنگی حاصل شود، دریا و صحرا آلوده نمی‌شود. اگر کسی خود را خلیفه الله بداند، کوه را از دوستان خود می‌داند و هیچگاه محیط زیست را آلوده نمی‌کند.
وجود مبارک رسول خدا (صلی الله علیه و آله) در مورد کوه احد فرمودند:
«این احد کوهی است که ما را دوست می‌دارد و ما نیز او را دوست می‌داریم.» [۴]
آیت الله جوادی آملی در مورد این روایت می‌فرمایند:
«این سخن به کوه احد اختصاص ندارد و بدین معناست که همه کوه‌ها، دوست ما هستند و ما هم دوست آنها هستیم و از کوه احد به عنوان مثال یاد شده است.» [۵]
در پایان بعنوان نتیجه بایدگفت:
در پرتو چنین معرفتی، حفظ محیط زیست معنا می‌یابد و چنین انسانی، نه دریا آلوده می‌کند و نه صحرا و نه کوه را از بین می‌برد. این فرموده‌ی پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) بدین معناست که ما باید از سنگ و معدن و دیگر مواهب الهی بره‌های صحیح ببریم.
منبع بیشتر برای مطالعه:
«مفاتیح الحیاه، آیت الله جوادی آملی»
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
پی نوشت:
[۱]. [اکْنُسُوا أَفْنِیَتَکُمْ‏ وَ لَا تَشَبَّهُوا بِالْیَهُود] کافی، کلینی، ج۶، ص۵۳۱.
[۲]. سایت نشر آثار مقام معظم رهبری
[۳]. [إنّ اللَّه تعالى طیّب‏ یحبّ‏ الطّیب‏ نظیف یحبّ النّظافة، کریم یحبّ الکرم، جواد یحبّ الجود فنظّفوا أفنیتکم‏] نهج الفصاحه، ابولقاسم پاینده، ص۲۹۶.
[۴]. [هَذَا أُحُدٌ جَبَلٌ‏ یُحِبُّنَا وَ نُحِبُّه] بحار الانوار، (ط ـ بیروت)، مجلسی، ج۲۱، ص‏۲۴۸.
[۵]. مفاتیح الحیاه، آیت الله جوادی، ص۶۹۲.